Rim, hiljade godina istorije i kulture... Sada je tu i sajt koji će Vam odgovoriti na sva pitanja o prestonici svetske istorije
Kako je nastao Rim? Legenda o Romulu i Remu
Kako je nastao Rim? Legenda o Romulu i Remu, vučici koja ih je spasila, sukobu braće i šta istorija i arheologija otkrivaju o nastanku Rima.
KRALJEVSTVO
Vladimir Vulić
8/3/20265 min read
Kako je nastao Rim? Priča o Romulu, Remu i rođenju Večnog grada
Pre nego što je Rim postao središte ogromnog carstva, pre Koloseuma, careva i legija koje su osvajale svet, na obalama Tibra nalazila su se mala naselja pastira i zemljoradnika. Rimljani su, međutim, svoje poreklo objašnjavali mnogo dramatičnijom pričom. Bila je to priča o svrgnutom kralju, bogu rata, napuštenim blizancima, vučici koja ih je spasila i sukobu između dva brata koji će se završiti smrću jednog od njih. Bila je to priča o Romulu i Remu.
Od Troje do obala Tibra
Za Rimljane priča o nastanku njihovog grada nije počinjala u Italiji. Njeni koreni vodili su sve do razorenog grada Troje. Prema rimskoj tradiciji, trojanski junak Eneja uspeo je da pobegne iz grada nakon što su ga Grci osvojili. Posle dugog lutanja stigao je u Italiju, gde su njegovi potomci povezani sa kraljevskom lozom Alba Longe.
Mnogo generacija kasnije, prema predanju, tamo je vladao kralj Numitor. Njega je sa prestola zbacio njegov brat Amulije. Da bi sprečio pojavu mogućeg naslednika koji bi jednog dana mogao da mu oduzme vlast, Amulije je Numitorovu ćerku Reu Silviju primorao da postane vestalka. Vestalke su bile sveštenice boginje Veste i od njih se zahtevalo da čuvaju zavet čednosti. Plan, međutim, nije uspeo.
Rea Silvija rodila je blizance – Romula i Rema.
Prema tradiciji koju prenosi Livije, ona je tvrdila da je njihov otac Mars, rimski bog rata. Livije pritom ostavlja otvorenim pitanje da li je zaista verovala u božansko očinstvo ili je Marsovo ime trebalo da njenu priču učini prihvatljivijom. Za Amulija su novorođeni blizanci predstavljali upravo onu opasnost koju je pokušao da spreči. Naredio je da bebe budu uklojene.
Eneja u podzemnom svetu
Vučica i blizanci
Romul i Rem trebalo je da budu bačeni u Tibar, ali reka je u tom trenutku bila nabujala. Ljudi kojima je zadatak poveren ostavili su korpu sa decom u plitkoj vodi, verujući da će reka učiniti ostalo.
Ipak, kada se voda povukla, korpa je ostala na kopnu. Tada se pojavljuje najpoznatiji deo legende. Blizance je pronašla vučica. Umesto da ih napadne, dojila ih je i održala u životu. Livije priču smešta u blizinu pećine Luperkal, u podnožju Palatina. Tu ih je, prema predanju, pronašao kraljevski pastir Faustul. Odneo ih je svojoj kući, gde ih je sa suprugom Larencijom odgajio kao sopstvenu decu.
Postoji, međutim, zanimljiv detalj koji je poznavao već Livije. Latinska reč lupa značila je „vučica“, ali se koristila i kao izraz za prostitutku. Livije zato beleži racionalističko objašnjenje prema kojem je Larencija među pastirima možda bila poznata kao lupa, pa je iz toga kasnije mogla nastati priča o životinji koja je dojila blizance.
Rimljani su, dakle, još u antičko doba imali različita objašnjenja sopstvenog mita.
Romul "viđen očima" veštačke inteligencije
Povratak kraljevskog porekla
Romul i Rem odrasli su među pastirima, ne znajući svoje pravo poreklo. Prema Livijevoj priči, bili su snažni, hrabri i skloni sukobima sa razbojnicima koji su napadali okolna područja. Jedan takav sukob doveo je do toga da Rem bude zarobljen i odveden pred Numitora. Postepeno je istina počela da izlazi na videlo.
Faustul je, prema predanju, već dugo sumnjao da su dečaci upravo ona deca koja je Amulije pokušao da ubije. Numitor je takođe počeo da povezuje njihovu starost i okolnosti pod kojima su pronađeni. Kada su Romul i Rem saznali ko su, krenuli su protiv Amulija. Uz pomoć svojih pristalica ubili su uzurpatora i vratili svog dedu Numitora na presto Alba Longe. Mogli su da ostanu tamo. Ali odlučili su da osnuju novi grad.
Dva brata, jedan grad
Za mesto novog naselja izabrali su oblast u kojoj su odrasli. Tada je nastao problem koji će promeniti čitavu priču. Ko će vladati novim gradom?
Prema tradiciji, Romul je bio povezan sa Palatinom, a Rem sa Aventinom. Pošto su bili blizanci, pravo prvenstva nije moglo jednostavno da reši pitanje vlasti. Zato su odgovor potražili od bogova putem augurija – posmatranjem znakova, naročito leta ptica. Rem je prvi ugledao šest lešinara. Romulu se zatim pojavilo dvanaest. I umesto odgovora dobili su novi razlog za sukob.
Remove pristalice tvrdile su da je njihov kandidat pobedio jer je prvi dobio znamenje. Romulove su odgovarale da je njemu pripala pobeda jer je video dvostruko više ptica. Svađa je prerasla u nasilje, a Rem je ubijen.
Livije prenosi i drugu verziju koja će postati posebno poznata: Rem je, podsmevajući se bratovim novim zidinama, preskočio preko njih. Razjareni Romul ga je ubio uz upozorenje da će isto proći svako ko se usudi da pređe njegove zidove. Romul je ostao sam. Novi grad je po njemu dobio ime Rim.
Ali gde prestaje legenda, a počinje istorija?
Rimljani su tradicionalno osnivanje svog grada smeštali u 8. vek pre nove ere, a kasnija hronologija koju je utvrdio Marko Terencije Varon dala je čuvenu 753. godinu pre nove ere. Naravno, nemamo dokaz da je Romul jednog određenog dana povukao brazdu oko Palatina i time osnovao grad. Ipak, arheologija nam govori nešto veoma zanimljivo.
Područje na kojem je nastao Rim zaista je bilo naseljeno u ranom gvozdenom dobu. Na Palatinu su pronađeni tragovi koliba i drugih struktura koje pripadaju periodu ranog Rima. Grad se najverovatnije nije pojavio odjednom.
Naselja na rimskim brežuljcima postepeno su rasla i povezivala se, dok je područje između njih prolazilo kroz velike promene. Tokom 8. i 7. veka pre nove ere sve jasnije se pojavljuju karakteristike urbanog centra koji će postati Rim.
Zato legenda o Romulu i Remu nije istorijski izveštaj u modernom smislu. Ali nije ni priča koju treba jednostavno odbaciti. Ona nam pokazuje kako su Rimljani zamišljali sopstveno poreklo. U njoj se pojavljuju motivi koji će vekovima biti deo rimskog identiteta: rat, religija, poreklo od bogova, borba za vlast, poštovanje granica grada – i nasilje. Čak je i prvi rimski kralj, prema sopstvenoj tradiciji Rimljana, do vlasti došao nakon smrti svog brata.
A možda je upravo zbog toga legenda o Romulu i Remu preživela više od dve hiljade godina. Istorijski Rim verovatno nije nastao u jednom trenutku. Ali Rimljanima je bio potreban trenutak u kojem je njihova priča počela. I dali su mu ime – Romul.
